Cao!!! Evo ja cu pokusati da vam postujem sve sto je potrebno za prijemni na FDU smer FTV produkciju. Naravno bice jos tu svega i svacega vezanog za Film i TV. Nadam se da ce nekome ovo pomoci.

Tuesday, November 22, 2005

TV pojmovi

Ovo su neki pojmovi koji se koriste na televiziji:


U-matic - format snimanja i reprodukovanja tv signala dizajniran i razvijen krajem šezdesetih, početkom sedamdesetih; širina trake iznosi 3/4 inča, a na njoj su smešten audio (0,80 mm) i video (0,83 mm) trag; maksimalna dužina snimka iznosi 74 minuta u Lo-Band varijanti, odnosno 60 minuta u Hi-Band varijanti; pored ove dve postoji i treća, SP (engl. Superior Performance), varijanta;

Takovska ulica - zgrada TVB smeštena u broju 10; demolirana 5. oktobra 2000, potom rekonstruisana i otvorena maja 2004. godine;

Tanjug - Telegrafska agencija Nove Jugoslavije; srpska informativna agencija pokrenuta 15.11.1943;

Tehničko vođstvo - sektor TV stanice zadužen za red u televizijskom studiju;

Teletekst - sistem povezanih kodiranih tekstovnih stranica, prenošen televizijskim signalom, dostupan preko specijalnih TV aparata i uspostavljen od strane TV stanice; koristi se od juna 1980, u Srbiji od marta 1994. godine - u TVB; Teletekstu je srodan »Videotekst;

Televizija - medij; od grčke reči tele (daleko) i latinske reči visio (vidim) - gledanje na daljinu; prvi uspešni pokušaji stvaranja televizije sežu u 1888. godinu, kada je nemački fizičar Paul Nipkov patentirao katodnu cev; naredni pokušaji vezuju se za neke druge naučnike, od kojih je najpoznatije ime Vladimira Zvorikina; oko 1920. škotski inžinjer Džon Logi Berd prezentuje svoj televisor, a sredinom te decenije počinje ekspanzija televizije. Naredna decenija biće obeležena otvaranjem televizija u Americi (iako se tamo i ranije javljao ovaj medij - u eksperimentalnom obliku) i Evropi (najpoznatiji je primer hitlerovske Nemačke); četrdesete će obeležiti prividan pad u razvoju televizije - prividan, jer Amerika preuzima vodeću ulogu i patentira TV u boji, a Evropa ostaje bez TV programa za vreme rata; pedesete su najrodnije u istoriji evropske televizije - osnivane su televizije u svim delovima Evrope, a 1958. i u Srbiji. Kraj veka obeležiće i digitalizacija medija, kojoj će se i televizija predati. Osamdesete će doneti Teletekst (ili Videotekst) a devedesete znače ekspanziju digitalne televizije;

Telop - televizijska slika, slika koja se pojavljuje na ekranu; u TV jeziku: grafika koja prati govor lica;

Test signal - TV slika koja se postavlja kada se program ne emituje; na test signalu se vidi spektar boja (shodno tehnici - c-b ili kolor) i natpis televizije; jedna serija test signala sadržala je i digitalni sat;

Time code - engl. tv pojam za identifikaciju svakog kadra (frejma, od engl. frame), prema satu, minutu, sekundi i milisekundi (HH:MM:SS:MSMSMS);

Toranj na Avali - televizijski (i jedno vreme poštanski) antenski stub sa pratećim objektom; 202,85 m visoka betonska konstrukcija; datira iz 1961. godine, kada je na konkursu za toranj pobedio rad arhitekata Uglješe Bogunovića i Slobodana Janjića i konstruktora Milana Krstića; osmišljen kao raketa koja se oslanja celom površinom na tle, ali kasnije se usvaja sugestija inženjera Đorđa Lazarevića da se konstrukcija oslanja na tri noge; radovi su počeli 14. oktobra 1961, a toranj je završen sredinom 1965; u početku se na vrhu nalazio rotirajući restoran, ali je on iseljen, usled nedostatka prostora za »Drugi program TVB; srušen za vreme bombardovanja Srbije 1999; postoje inicijative za njegovo ponovno podizanje;

Treći kanal (3K) - jedan od tri zemaljska kanala TVB; startovao 1. jula 1989. kao OK kanal iz Doma Omladine; kasnije preseljen u Sava centar, gde se i danas nalazi; osmišljen kao zabavni kanal za mlade; tokom burnih događaja uvođene i informativne emisije; utemeljio kratke forme, tematske emisije, muzičke i filmske programe u jugoslovenskom TV prostoru; tokom vremena sarađivao sa mnogim inostranim TV stanicama, između ostalih i sa MTV;

TV Dnevnik (TVD, Dnevnik) - glavna informativna emisija TVB; emituje se od 23. avgusta 1958; prvobitno emitovan u 20.00, a potom uvedeni i novi termini - 17.00, 19.30 (sa termina od 20.00 sati na 19.30 prešlo se 1. oktobra 1974) i 22.30; poslednji Dnevnik, Dnevnik 3, od kraja 2002. se emituje u 23.00, a od kraja 2004. od 00.00; Dnevnik predstavlja i svojevrstan kult bivše SFRJ - svaka nacionalna televizija nekadašnjih republika SFRJ svoju udarnu informativnu emisiju i dan danas zove Dnevnik.

(TV) Sapunica - žanr TV programa; serija u mamutskom obliku (meri se, uglavnom, stotinama epizoda), trajanja do 45 minuta, sa zabavnim sadržajima; naziv sapunica datira iz vremena radijskih drama u nastavcima, koje su se tako nazivale jer su sponzori bili proizvođači kućne hemije;

SECAM - fr. Séquentiel Conleur á Memoire; standard za prenos slike u boji izmuljen u Francuskoj, tvorac Anri de Frans; danas se koristi u Francuskoj, francuskim kolonijama, Rusiji (bivšem SSSR) a nekada i u DDR; srodni pojmovi »PAL i »NTSC;

(TV) Serija - žanr TV programa, koji podrazumeva svaki igrani program u nastavcima; poliseman termin: serija emisija, igrana serija; traje više od 30 minuta, što ga razlikuje od »komedije situacije (»sitcom); granica između žanra serija i »sapunica nije jasna, s tim što se sapunica uzima za program lošijeg kvaliteta;

Sitkom (komedija situacije) - engl. situation comedy; serije, često kontroverzne, određenog profila i izabran»serija, »sapunica), ovaj ne prati fabulu, već je svaka epizoda za sebe;e teme, nekad veoma dugotrajne i popularne, ali uvek traju do 30 minuta; kritikuje stereotipe, navike pojedinaca, društva i sl, ismeva određeni društveni sloj; za razliku od ostalih srodnih žanrova (

Skremblovan TV signal - kodiran signal, prebačen u neki drugi oblik sa ciljem da ne bude pristupačan; primena naročito u sistemu satelitske televizije;

Srbija danas (Hronika Srbije danas, Program Ovo je Srbija) - regionalni program RTS, koji se priprema u TV Beograd i odatle emituje; okuplja regionalne TV centre, uključene u rad RTS - kao dopisništva ili TV centri;

Studio - višeznačan pojam; u TV rečniku - prostorija, objekat u kojem se snimaju programi; jedan u lancu objekata za realizovanje programa - pored kontrole, audio i video režije, fundusa i sličnih objekata; prostorija opremljena posebnom tehnikom, osvetljenjem, kamerama, scenografijom i sl; sektor koji je zadužen za održavanje reda u studiju je tehničko vođstvo; RTB poseduje prema nomenklaturi 11 studija, a prema stvarnom stanju stvari TVB pripadaju studiji III, VI, VIII, IX i XI;

S(uper) VHS - usvršeni VHS format; opseg slike je 5 Mhz, horizontalna rezolucija na Super VHS uređaju iznosi preko 400 linija;

PAL - engl. Phase Alternation Norm; kolor tv sistem razvijen 1967. u Nemačkoj, izumitelj Valter Bruh; koristi 625 linija u RGB kolor modusu (»RGB = red, green, blue), od kojih su 576 iskorišćene za sliku, a ostatak za dodatne informacije o slici; primenjuje se u Evropi i predstavlja najsavršeniji od tri glavna kolor TV standarda (up. »NTSC, »SECAM); usavršavanjem ovog sistema stvoren je 1993. u Nemačkoj PAL + (ili PAL Plus) a pokretači su bili nemački nacionalni TV emiteri ZDF i ARD i firme Grundig, Philips, Nokia, Thomson - uglavnom primenjen u satelitskoj televiziji;

Piksel - engl. pixel (od picture element); osnovna jedinica iz koje nastaje slika; tačka određene boje;

Play back - engl. izraz; snimanje kod kojeg se koristi unapred snimljen zvuk, koji se za vreme snimanja reprodukuje;

Prenos (televizijski) - direktno, uživo emitovanje nekog programa; uglavnom programi koje TV stanica emituje uživo sa prostora trećeg lica: sportsko-rekreativne, zabavno-muzičke i druge prirode;

Program za inostranstvo (Satelitski program) - satelitski prigram TVB-RTS, koji se emituje od 1991. godine; program uređuje Redakcija Programa za insotranstvo, a unutar nje se proizvode programi koji se, uglavnom, ne emituju na zemaljskim kanalima TVB; program sadrži informativne, zabavne, kulturno-istorijske i edukativne programe, kako iz novije, tako i iz stare produkcije TVB;

Programi TVB (Kanali TVB) - tri zemaljska i jedan satelitski program: Prvi program (startovao 1958), Drugi program (startovao 1971), Treći kanal (startovao 1989) i Satelitski program, odn. Program za inostranstvo (startovao 1991);

NTSC - eng. National Television System Committee; sistem kolor TV razvijen 1953. i danas zastupljen u SAD i Japanu; koristi 525 linija u sekundi (»PAL koristi 625 linija); najlošiji u poređenju sa sistemima »PAL i »SECAM - slika je izuzetno slaba, osetljiva a smetnje su česte;

Mica i Mikica - najstarija sačuvana drama TVB; najstariji sačuvani program srpske televizije; sačuvanih 14 minuta TV komedije realizovane po pričama Stevana Sremca u režiji Vladimira Petrića i Jovana Konjovića i emitovane 23. oktobra 1961. godine;

Monitor - profesionalni uređaj koji prikazuje sliku a od regularnog televizora se razlikuje u tome što ne poseduje tjuner;

MPEG - engl. za Moving Picture Experts Group; grupa standarda za kompresiju pokretne slike; MPEG 1 koristi protok od 1,5 Mbps (Mega bits per second), brzinu CD-Roma; MPEG 2 podržava kvalitetnije snimke (od 2 do 10 Mbps) i koristi se kao format u satelitskom emitovanju i u kodiranju snimka za DVD;

Kajron - TV termin za svaki natpis na ekranu; kajronu su srodni »krol i »telop;

Kanali TVB (Programi TVB) - tri zemaljska i jedan satelitski program: Prvi program (startovao 1958), Drugi program (startovao 1971), Treći kanal (startovao 1989) i Satelitski program, odn. Program za inostranstvo (startovao 1991);

Komedija situacije (sitkom) - engl. situation comedy; serije, često kontroverzne, određenog profila i izabrane teme, nekad veoma dugotrajne i popularne, ali uvek traju do 30 minuta; kritikuje stereotipe, navike pojedinaca, društva i sl, ismeva određeni društveni sloj; za razliku od ostalih srodnih žanrova (»serija, »sapunica), ovaj ne prati fabulu, već je svaka epizoda za sebe;

Krol - TV termin (engl. crawl) za svaki natpis na ekranu koji se kreće - obično sa desne strane ekrana na levu, ili s donje na gornju; krolu su srodni »kajron i »telop;

Kviz - žanr televizijskog programa; označava svaku emisiju zabavno, odnosno edukativnog, takmičarskog karaktera; prva takva emisija emitovana je 31. maja 1938. u Britaniji (BBC); prema teoriji TV žanra postoje četiri osnovna vida kvizova: specijalizovan, intelektualan, sa slavnim ličnostima i populistički;

Indirekt - kultna sportska emisija TVB; emitovana od sedamdesetih do kasnih devedesetih godina; jedno od najpoznatijih lica Inditekta je Marko Marković; Indirekt je pratio sva sportska dešavanja u SFRJ/SRJ, imao relevantne goste, a bio je pripreman u Sportskoj redakciji Informativnog programa TVB;

Inserter - TV izraz za zaštitni znak TV stanice, koji se insertuje u toku TV programa; logo TV kanala;

Internet - najveći svetski informacioni sistem; osnovan 1969. u američke vojne i odbrambene svrhe da bi od 1993. doživeo potpunu ekspanziju - do sredine devedesetih bilo je oko 13000 regionalnih svetskih kompjuterskih mreža na Internetu; od 1996. i u Srbiji; napomena: reč Internet se prema pravopisu mnogih jezika (i srpskog) piše velikim slovom

HDTV (High definition Television) - televizija visoke definicije; TV standard boljeg kvaliteta slike i zvuka od poznatih sistema »PAL, »SECAM i »NTSC; glavna karakteristika jeste u formatu slike, koji sa standardnih 4:3 prelazi u 16:9, a broj linija koje se prostiru po ekranu je povećan na 1250 (za razliku od PAL - 625, NTSC - 525) - što daje oštriju, precizniju sliku; prvi pokušaji u Evropi vezuju se za Olimpijske igre u Barseloni 1992; produkcija u HDTV standardu je za oko 25% skuplja od obične, PAL, produkcije i zbog toga je 1993. Philips, kao jedan od pokretača ovog sistema, objavio da više neće proizvoditi HDTV prijemnike; ipak, ekspanzija je u toku;

Herc - Hz; jedinica za frekvenciju; predstavlja broj oscilacija u sekundi; 1Hz = 1 oscilacija/1 sekunda; 1 MHz = 1 000 000 Hz, 1GHz = 1 000 000 000 Hz;

Hi-Fi - dobar kvalitet snimka - "najsličniji" originalu, koji na akustičnim uređajima reprodukuje zvuk od 20 do 20 000 Hz;

Hroma ki - engl. chroma key; elektronski efekat koji se koristi u televiziji u boji; dva izvora (dve kamere) se kombinuju, tako što se sadržaj jedne urezuje u sadržaj druge; u upotrebi je plava boja, tako da se sve što je plavo posaje ono što je sadržaj drugog izvora; dosta se koristi u informativnim emisijama, zabavnim i drugim programima;

Foršpan - nem. Vorspann; forma određenog trajanja, kojom se nešto najavljuje - često kao reklama za neki program ili film; sastavljen iz najatraktivnijih sekvenci, čiji je najosnovniji cilj da reklamira određeni sadržaj;

Frejm sinhronajzer - engl. frame sinchronizer; uređaj koji nasinhronizovani video signal čuva u memoriji, a potom ga očitava; koristi se za sinhronizovanje većeg broja eksternih signala sa signalima u okviru TV centra i za presnimavanje materijala sa neprofesionalnog na profesionalni magnetoskop

Eutelsat - nem. Europäische Telekommunikations-Satelliten-Organisation; satelit lansiran u TV i telekomunikacione svrhe 1977; izuzetno popularan evropski satelit (na njemu i TVB-RTS emituje svoj program); tokom devedesetih Eutelsat se širio novim satelitima HOT BIRD 1, 2 i 3;

D2-Mac - eng. Multiplexed Analogue Components; jedan od standarda kolor TV; u upotrebi u satelitskoj TV od 1989;

Decibel - jedinica mere zvuka kojom se izračunava pojačanje ili slabljenje tonskog signala; skraćeno dB; čovek čuje u rasponu od 4 dB do 130 dB, kada se javlja bol;

Dekoder - elektronski uređaj kojim se signal prebacuje iz trenutnog (kodiranog) u željen (dekodiran) oblik; dekoder je i uređaj kojim se koristi i u satelitskoj televiziji da bi se signal deskremblovao;

Desk - popularni TV žargon za glavnu prostoriju Informativnog programa TV stanice; najčešće definisan kao "mesto gde pristižu vesti";

Dnevnik (Televizijski Dnevnik, TVD) - glavna informativna emisija TVB; emituje se od 23. avgusta 1958; prvobitno emitovan u 20.00, a potom uvedeni i novi termini - 17.00, 19.30 (sa termina od 20.00 sati na 19.30 prešlo se 1. oktobra 1974) i 22.30; poslednji Dnevnik, Dnevnik 3, od kraja 2002. se emituje u 23.00, a od kraja 2004. od 00.00; Dnevnik predstavlja i svojevrstan kult bivše SFRJ - svaka nacionalna televizija nekadašnjih republika SFRJ svoju udarnu informativnu emisiju i dan danas zove Dnevnik.

(TV) drama - u književnosti jedan od tri književna roda, u TV umetnosti žanr, prvobitno nastao i razvijen na radiju, a potom prenešen na televiziju; TVB neguje tradiciju TV drame od svog prvog dana eksperminentalnog emitovanja (23/08/1958); najstariji sačuvan snimak u posedu TVB je upravo drama - »Mica i Mikica iz 1961;

Drugi program - program TVB koji se emituje od 31. decembra 1971. godine; prvi TV kanal u boji u bivšoj SFRJ; osmišljen kao program na kojem se emituju kulturni sadržaji, sport, zabava.

DVC - eng. Digital Video Cassette; kaseta za digitalni kamkorder; traka je veličine 6,35 mm; da bi se slika sačuvala samo se svaka druga slika digitalizuje; sistem sličan MPEG; od 1996. profesionalni standard;

C format - jednoinčna traka korišćena u TV snimanju i reprodukovanju; na traci se nalaze tri (negde i četiri) audio kanala, video tragovi i kontrolni trag; magnetoskope C formata proizvodile su firme Sony (oznaka BHV) i Ampex (oznaka VPR);

Beogradska hronika - informativna emisija Redakcije Beogradskog programa Informativnog programa TVB; emituje se od 1979. godine; prati Beograd i beogradski život; srodna emisija je Jutarnji program TVB;

Beta - sistem za snimanje i reprodukovanje TV programa; razvijen u kući Sony 1978; traka je iste veličine kao i »VHS - 12,65 mm; dimenzije kasete su 156x25x96; nekada služio i kao kućni video sistem, ali od kada je lansiran sistem »VHS, se sve više povlači; danas se i dalje koristi u profesionalne svrhe;

Televizija

Miroslav Savićević

Prvu profesionalnu demonstraciju televizije u Srbiji priredila je holandska firma "Filips" septembra 1938. godine na Beogradskom sajmu, uz angažovanje domaćih glumaca i pevača za izvođenje programa. Usledio je Drugi svetski rat, i tek posle obnove i privrednog oporavka moglo se pomišljati na uvođenje televizije. Prvi korak simbolično je vezan za stogodišnjicu rođenja Nikole Tesle, jednog od utemeljivača radio-difuzije u svetu. Tim povodom, jula 1956. godine, na Tehničkoj velikoj školi u Beogradu emitovan je televizijski program u okviru izložbe radio-amatera Jugoslavije. Mogao se pratiti u Beogradu i okolini.
Mimo tog pokušaja, Radio Beograd je od 1955. godine vodio akciju za uvođenje televizije koja će po tehničkoj opremljenosti biti na nivou zapadnoevropskih zemalja, i uspešno je okončao 1958. godine. U februaru 1958. Radio Beograd prerastao je u Radio-televiziju Beograd, a od 23. avgusta do 2. septembra iz ovog studija, prvog takvog objekta na Balkanu i većem delu Evrope isključivo projektovanog i građenog za televiziju (inače, mahom se pribegavalo adaptacijama objekata druge namene), Televizija Beograd je emitovala probni program u kojem su isprobani gotovo svi televizijski žanrovi. "Bez presedana je u svetu činjenica da za jedanaest prvih dana rada jedna televizija ispuni svoje emisije po našem mišljenju kvalitetnim programom u trajanju tri-četiri sata" - rečeno je na konferenciji za štampu po završetku probnog programa. Posle nepuna tri meseca, 28. novembra, otpočelo je kontinuirano emitovanje programa.
Od početka kontinuiranog emitovanja do rastakanja Jugoslavije televizijski program bio je zajednički jugoslovenski program, utemeljen na načelu da svaka televizijska stanica preuzima i programe drugih jugoslovenskih TV stanica. U programskim telima Jugoslovenske radio-televizije (JRT) utvrđivali su se programska koncepcija, šema i raspored emisija. Zajednički program JRT od 1958. godine činile su televizije Beograd, Zagreb i Ljubljana, a kasnije im se pridružuju televizije Sarajevo (1961), Skoplje (1964), Titograd (1964-1966), Novi Sad (1973, redovno emitovanje od 1975) i Priština (1974, redovno emitovanje od 1975); vremenom ga pretežno čine programi TV stanica sa srpskohrvatskog jezičkog područja. Po svom složenom sastavu i multikulturnom karakteru ovaj program bio je osoben u svetu. Blagodareći njemu srpski narod u drugim jugoslovenskim republikama mogao je pratiti programe Televizije Beograd koji su preuzimale republičke TV stanice pa, i kad je šezdesetih godina počelo zatvaranje kulturnih i informativnih prostora republika, mogao je biti posredstvom televizije, u dodiru sa svojom kulturnom maticom.
Prvih godina program se emitovao uživo, ili iz studija, ili posredstvom reportažnih kola s mesta događaja. Od polovine 1961. godine Televizija Beograd nabavlja magnetoskope i tonske filmske kamere, i postepeno se potiskuje "živa televizija"; preovlađuju emisije snimljene na video i filmskoj traci. Time se dobija više vremena za pripremu emisija, ali se gubi prvobitna neposrednost programa. Treba spomenuti i to da Televizija Beograd, među prvima u svetu, još 1969. godine počinje primenjivati elektronsku tehnologiju u snimanju informativnih priloga (tzv. mobilna elektronska ekipa). Sledeći tehnološki korak je uvođenje programa u boji (sistem PAL, 31. decembra 1971). U drugoj polovini sedamdesetih godina upotreba kompleta ENG otvara vrata tzv. elektronskog novinarstva, koje omogućava brzo reagovanje na događaje. Uvećavaju se i proizvodni kapaciteti (novi TV studiji - u Radio-televiziji Srbije izgrađeno ih je jedanaest, tehnološki savršenija reportažna kola, filmske laboratorije, filmske i elektronske montaže), što omogućava rast programa od nekoliko časova na počecima Televizije Beograd do 77 časova dnevno u Radio-televiziji Srbije (RTS). Naporedo se izgrađuje sistem predajnika i veza, te sada zona prijema programa na I mreži obuhvata teritoriju Srbije sa približno 98%, na II mreži sa 96% i na III mreži sa 67% stanovnika. Među objektima emisionih postrojenja i veza naročito je atraktivan televizijski toranj na Avali (1965), visok sa čeličnim stubom 202,85 metara. To je prvi televizijski betonski toranj u svetu poprečnog preseka jednakostraničnog trougla (dotad su građeni tornjevi kružnog preseka). Posle izgradnje zemaljske emisione mreže nastojalo se omogućiti i emitovanje programa posredstvom satelita. Od 1991. godine televizijski program RTS u trajanja od po 6 časova dnevno emituje se posredstvom satelita za područje Evrope i Severne Amerike.
Televizija Beograd razvijala se prvobitno kao programski sistem na I mreži (docnije Prvi program), koja je nosila osnovne programske funkcije, odnosno programe (informativne, umetničke, obrazovne i zabavno-rekreativne) i njihove žanrove. S početkom emitovanja programa na II mreži (Drugi program, 31. decembra 1971. godine) proširuje se programska ponuda, a odnosi Prvog i Drugog programa zasnivaju se na načelima komplementarnosti, alternativnosti i konkurencije. Programska ponuda dalje se uvećava emitovanjem programa na III mreži (Treći kanal, 1989. godine), kao i uvođenjem Beogradskog i jutarnjeg programa (1986) i posebnih lokalnih i regionalnih programa. Počev od sredine sedamdesetih godina, nezavisno od Televizije Beograd, počinju rad televizijske stanice autonomnih pokrajina Vojvodine i Kosova i Metohije - Televizija Novi Sad i Televizija Priština. I najzad, 1. januara 1992. godine formira se Radio-televizija Srbije, u čijem su sastavu RTV Beograd, RTV Novi Sad i RTV Priština. U programskoj koncepciji RTS naglašena je težnja da televizija u svojim programima skladno zastupi sve programske funkcije u emisijama reprezentativne vrednosti u svim medijskim žanrovima, imajući u vidu auditorijum različitih nivoa obrazovanja, profesija, nacionalnosti, verske pripadnosti, pola i dr. Pored programa na srpskom jeziku, RTS emituje i televizijske programe na jezicima nacionalnih manjina (albanskom, mađarskom, slovačkom, rumunskom, bugarskom, rusinskom, turskom i romskom). Potencijalni auditorijum RTS obuhvata oko 6,5 miliona gledalaca sa deset i više godina na teritoriji Republike Srbije i mnogobrojne gledaoce u Republici Crnoj Gori, Republici Srpskoj i Republici Srpskoj Krajini. Televizijski program RTS, posredstvom zemaljske mreže, mogu se pratiti i u pograničnim krajevima susednih zemalja, a u izvesnim slučajevima i na njihovim širim područjima.
Uz pomoć RTS posebno se razvijaju televizije u Republici Srpskoj i Republici Srpskoj Krajini.
Poslednjih godina osnivaju se i televizije van sistema RTS. godine 1990. počinju emitovati program Televizije Politika i Nezavisna televizija Studio B. Za njima slede "Art-kanal", 1992, i "Palma", 1993. godine. Ove televizijske stanice u početnoj su fazi razvoja.
Svoj duh i lik naša televizija stvarala je polazeći od tradicija i savremenih tokova srpske kulture, i istovremeno bila otvorena i za vrednosti sveta i promene koje je donosio razvoj televizijske tehnologije. Posebnost naše televizije je, upravo, u pripadnosti srpskoj kulturi, a sama se, iako je u srpskoj kulturi prisutna tek trideset pet godina, potvrdila kao njen značajan činilac /ovde se govori samo o televizijskim programima kulturnog usmerenja. Informativni programi pripadaju oblasti novinarstva, pa u ovom radu o njima neće biti reči/.
Stvaranjem sopstvenih žanrova, ili, bolje reći, specifične televizijske umetnosti, televizija je obogatila srpsku kulturu. Njen doprinos, pored toga, sastoji se i u prezentaciji i popularizaciji dela drugih umetnosti, pa u učešću i njihovom stvaranju i proizvodnji (ovo se posebno odnosi na film). Iako ne predstavlja izvorno televizijsko stvaralaštvo, ovaj vid delovanja ne može se zaobići zbog milionskog auditorijuma kojem se, tako, posreduju dela drugih umetnosti. Istina, postavljalo se pitanje šta televizija donosi, a šta odnosi, budući da je i sama vid tzv. masovne kulture. Međutim, najveći deo televizijskih programa o kojima će ovde biti reči zasnivao se na pravim vrednostima. I napokon, kao najmoćnije i najrasprostranjenije sredstvo masovnih komunikacija, televizija je imala i ima najznačajniju ulogu u kulturnoj integraciji srpskog naroda i u prostorima bivše Jugoslavije i u rasejanju.
Televiziju u Srbiji formirale su uglavnom profesije s radija, zatim iz filma, pozorišta i štampe. Programski poslenici vremenom su se oslobađali nasleđa svojih dotadašnjih medija. Tome je naročito doprinela elektronska proizvodnja programa, bilo da je reč o "živoj televiziji", bilo potom, o magnetoskopskim usnimavanjima. Pa i filmska proizvodnja programa, koja je u izvesnim periodima bila izrazito zastupljena, podređivala se televiziji svojstvenim oblicima (serije) i specifičnom televizijskom jeziku drugačijeg odnosa slike i reči nešto u filmu. Istovremeno u televiziju stupaju i nove generacije poslenika i počinju u njoj svoju profesionalnu karijeru neopterećene iskustvom drugih medija.
Uz opasnost ogrešenja o neka imena, terba navesti nekoliko ličnosti koje su obeležile pionirsko doba naše televizije i uvele je u njeno zrelo doba. Radivoje Lola Đukić, kao scenarista i reditelj, i Novak Novaković, kao urednik i scenarista, tvorci su humorističkog programa. Prvu od sedamnaest epizoda serije "Servisna stanica"(1959-1960) pripremali su inspirisani Nušićem, Čehovim i O'Henrijem, i, dalje, u rasponu od skoro dve decenije stvarali su humorističku-satiričnu sliku naših ljudi u društvenim menama koje su nas snašle. Uloga Radivoja Đukića, pored toga, značajna je prvih godina u vođenju televizijske produkcije i potom kulturno-umetničkog programa. Izuzetan je i doprinos pisaca Dušana Radovića (neko vreme urednik programa za decu) i Aleksandra Popovića. Međusobno se savetujući i dopunjujući, gradili su osobenu televizijsku sliku našeg sveta, koji, pomeren iz svog ležišta, traži novu, prividnu ravnotežu: Dušan Radović, ostajući veran deci ("Na slovo, na slovo", "Laku noć, deco"...), ali govoreći i odraslima; Aleksandar Popović, dajući katkad apsurdnom svetu odraslih ("Nameštena soba", "Rađanje radnog naroda") i infantilnu notu. Milan Kovačević jedan je od utemeljivača dokumentarističke škole Televizije Beograd. U seriji "Karavan" majstorski je vladao televizijskim jezikom, stvarajući u toku dve decenije emisije izuzetne vrednosti. Među kompozitorima izdvaja se Vojislav Kostić svojim kompozicijama specijalno rađenim za televiziju, a posebno kompozicijama za seriju-mjuzikl "Naše priredbe" čiji zvuk obuhvata doba od pola veka na našem tlu. I napokon, nezaobilazan je kao spiker i voditelj Miloje Orlović, s kojim su gledaoci poistovećivali našu televiziju.
Treba istaći i doprinos reditelja. Od prvih dana deluju Mirjana Samardžić, Slavoljub Stefanović-Ravasi, Sava Mrmak, Zdravko Šotra, a od 1961. godine Aleksandar Đorđević. Svi počinju u uslovima "žive televizije" i aktivni su do naših dana (Mirjana Samardžić se povukla 1983. godine), uspešno prateći tehnološke mene. Na njih se, počev od zalaska "žive televizije", nastavljaju nove generacije televizijskih reditelja, naklonjene vizuelnim istraživanjima i eksperimentu.
Retki su glumci koji nisu nastupali na televiziji. Našli su se u novim relacijama pojavom televizije: često su ih gledaoci poistovećivali s likovima koje su tumačili. To se naročito odnosi na Miju Aleksića i Miodraga Petrovića Čkalju (likovi iz serija Radivoja Lole Đukića i Novaka Novakovića), Miru Stupicu (Kika Bibić iz "TV Bukvara") i Jovana Janićijevića (Burduš iz "Muzikanata").
Ni televiziju, kao ni druge oblasti umetnosti i kulture, nisu mimoišli promena senzibiliteta gledalaca i prodor novih i mladih autora šezdesetih godina. Jedan je od prvih takvih prodora "Koncert za ludi mladi svet" (režija Jovan Ristić, potom Petar S. Teslić), koji su po ideji Milana Bulatovića realizovali mladi autori 1967. godine uvodeći spotove i pop sastave u program. Drugi prodor predstavlja dokumentarna serija "Neobavezno", nastala u pripremama za pokretanje Drugog programa: mladi autori, koje je prihvatila Zora Korać, pokazali su neke od dotad nedovoljno istraženih vidova naše stvarnosti. Otada ulazak novih ideja i generacija teče kao neprekidan proces, i program se ostvaruje kao splet raznih generacijskih i drugih vizura.
Već od početka svog rada naša televizija prisutna je u svetu. Prenosom pomračenja Sunca s Jastrepca 15. februara 1961. godine Televizija Beograd uspešno se predstavila Evropi. Učešćem u prvom satelitskom prenosu programa iz Evrope u Ameriku 23. jula 1962. godine, i to upravo u sekvenci o evropskoj kulturi, u kojoj su - pored Mona Lize iz Luvra, Sikstinske kapele, Magna karte iz Britanskog muzeja - predstavljeni Miroslavljevo jevanđelje i kopije fresaka iz Narodnog muzeja u Beogradu, i program Televizije Beograd i srpska kultura osvedočavali su svoju prisutnost u svetu. Posebno je zapažen prenos Prvenstva Evrope u atletici iz Beograda septembra 1962. godine. Bio je to dotad najviše preuziman prenos u svetu: preuzimalo ga je sedamnaest zemalja (Olimpijadu iz Rima 1960. šesnaest). godine 1963. Televizija Beograd dobiće i svoju prvu međunarodnu nagradu. U protoku godina uslediće nagrade i priznanja na međunarodnim festivalima Televiziji Beograd u različitim televizijskim žanrovima. Gotovo nije bilo žanra, odnosno programa Televizije Beograd koji nije dobio neku od tih nagrada ili priznanja. Od 1975. godine datiraju pak nagrade i priznanja Televiziji Novi Sad. Evo i festivala na kojima su televizije sada u sastavu RTS dobijale priznanja i nagrade: Monte Karlo, Zlatna ruža Montrea, Prix Futura u Berlinu, Prix Japon u Tokiju, Prix Jeunesse u Minhenu, Dete u savremenom svetu u Milanu, Armand Lanoux u Monte Karlu, Teleconfronto u Chinciano Terme, Zlatna harfa u Dablinu i Galveju, Zlatni kovčeg u Plovdivu, Prix Europa u Berlinu, Zlatni muflon u Nikoziji, Zlatni Prag, Prix Italija, Grand Prix International video dance, Set. Francuska, Eko film u Ostravi, Omladinski festival u Kostineštiji, Rumunija, zatim na međunarodnim festivalima televizije u Holivudu, TV filma u Aleksandriji, medicinskog filma u Varni, kao i međunarodnim festivalima u Jugoslaviji.
Televizije sada u sastavu RTS, preko JRT i bilateralno, učestvovale su u međunarodnoj razmeni programa i bile prisutne na međunarodnom tržištu televizijskih programa. godišnje je u inostranstvo plasirano na desetine različitih programa, što nije zanemarljivo ako se ima u vidu prevlast velikih televizijskih mreža na međunarodnom televizijskom tržištu.
Blokada SR Jugoslavije znatno je omela plasman programa u inostranstvo. Ali emitovanje programa posredstvom satelita omogućava i dalje prisutnost srpske televizije u svetu.
U svojoj tridesetpetogodišnjoj istoriji televizija u Srbiji bila je otvorena za inostrane televizijske programe. Strani programi iznosili su od petine do trećine ukupnog obima programa na I i II mreži, a nekih godina i više. Osnovno načelo je da se gledaocima pruže najvredniji televizijski programi u svetu, kao i da se zastupe televizijski programi iz svih regiona sveta. U praksi izrazito su preovladavali televizijski programi i filmovi iz SAD i zapadnoevropskih zemalja.
Programi naše televizije pratili su novine u televizijskom stvaralaštvu i tehnologiji i istovremeno gradili samosvojan lik, polazeći od života našeg podneblja. Taj proces je tekao u svim programima, od dramskog do dokumentarnog ishodeći nesumnjivim rezultatima, o čemu svedoče i već spominjane nagrade na međunarodnim festivalima, koje ih vrednuju kao doprinos televizijskoj umetnosti.
Dramski program doneo je srpskoj književnosti nov podžanr - televizijsku dramu. U početku je pretežno kamerna, a kasnije, s razvitkom magnetoskopskog usnimavanja i montaže i s prodorom filmske tehnologije, izlazi iz tih okvira i često dobija oblik TV filma. Od početka svojstvena su joj savremena tematika i moderni izraz. U sedamdesetim godinama počeće da se neguje i dokumentarna drama.
Igrane serije nastaju na samom početku Televizije Beograd, u vidu humorističkih serija u zabavno-humorističkom programu. U nizu godina privlačiće najveće interesovanje gledalaca ne samo u Srbiji već i u svim sredinama nekadašnje Jugoslavije. Davaće humorističku i neretko satiričnu sliku naših ljudi i društva, u najboljim tradicijama srpskog humora, i postajaće sve više njegov glavni tok. Dramske serije nastaju kasnije, sedamdesetih godina - prvo kao televizijske adaptacije proznih dela, najčešće romana i zbirki pripovedaka srpskih pisaca, a potom se pripremaju i biografske serije i serije različitih tema.
Program za decu odlikuje se maštovitošću i eksperimentalnim duhom. Uz vidan naslon na srpsku književnost za decu i muziku gradio je specifične žanrove.
Muzičkim emisijama televizija deluje kao činilac muzičke kulture u Srbiji. Podsticanje stvaralaštva kompozitora i interpretatora, reafirmacija muzičke baštine i realizacija muzičko-scenskih dela - osnova su repertoara u višegodišnjoj programskoj praksi. U izgrađivanju posebnog muzičkog TV žanra tragalo se za mogućnostima vizuelizacije muzike.
Zabavni program razvijao se u vidu muzičko-zabavnih i kontakt-emisija. Deo ovog programa zasnivao se na proverenim muzičkim, književnim i drugim kulturnim vrednostima.
Dokumentarni program orijentisao se na izrazite autorske individualnosti. U protoku vremena svedočio je o našim krajevima i ljudima i značajnim događajima iz prošlosti i savremenosti.
Obrazovni programi svojevrsno su intelektualno središte srpske televizije. Svojim vrednostima uspeli su da privuku i širi auditorijum. Pretežno su razvijali dokumentarni žanr i u nj katkad uvodili elemente igranog programa, pa i koristili pretežno igrane strukture. Izuzetan značaj imaju serije o kulturnoj baštini i prelomnim događajima u srpskoj istoriji koji su usmeravali i tokove kulture.
Filmovi imaju važno mesto na programima Televizije. Osnovni cilj repertoara jeste bogaćenje filmske kulture gledalaca. U prvim godinama rada Televizije Beograd još nije bio regulisan status televizije kao prikazivača, uvoznika i proizvođača filmova, pa je učešće filmova u programu bilo manje nešto u drugim televizijama u svetu. Ipak, to se nadoknađivalo izborom najkvalitetnijih filmova. Ubrzo televizija postaje značajan prikazivač filmova u nas, emitujući godišnje i po nekoliko stotina dokumentarnih filmova, među kojima najveću pažnju gledalaca privlače domaći filmovi. Poslednjih godina broj prikazanih filmova samo na programima RTS kretao se između pet stotina i hiljadu. RTS, pored toga što prikazuje filmove, učestvuje i u finansiranju proizvodnje filmova u Srbiji. Televizija Beograd, a potom Radio-televizija Srbije, od 1990. do 1994. godine učestvovale su u finansiranju proizvodnje trideset dva dokumentarna i šezdeset devet kratkometražnih filmova.
Do današnjeg dana u Televiziji Beograd, Televiziji Novi Sad i Televiziji Priština popunjavan je arhivski fond, koji obuhvata emisije i priloge snimljene na preko 35 miliona metra filma. U sastavu su toga fonda i video-trake s emisijama u trajanju od 43.700 časova. I filmski materijali i video-trake sa zapisima programa predstavljaju neprocenjivo kulturno blago i svakako su među najdragocenijim svedočanstvima novije istorije i kulture srpskog naroda.

Film i kinematografija u Srbiji (1896-1993)

Prva filmska predstava u Srbiji i na Balkanu održana je 6. juna 1896. godine u Beogradu, u kafani "Kod zlatnog krsta" na Terazijama. Bilo je to nepunih šest meseci posle prvog javnog prikazivanja "pokretnih fotografija" u Parizu (28. decembra 1895). Predstavnik pronalazača kinematografa, braće Limijer iz Liona, Andre Kar prikazivao je Beograđanima prve filmove lionskih proizvođača preko mesec dana. Jednoj predstavi su prisustvovali tadašnji kralj Srbije Aleksandar Obrenović i kraljica majka Natalija.
Marta 1897. godine, prilikom svog drugog boravka u Beogradu, Andre Kar je snimio i prve filmske kadrove na tlu Srbije - Kalemegdansku šetnju, Tramvajsku stanicu na Terazijama i Izlazak radnica iz Fabrike duvana; bila je to prva prilika za građane Beograda da vide svoj grad na bioskopskom platnu, ali ovi filmovi, nažalost, nisu sačuvani. Tokom godina koje su sledile kroz Beograd i Srbiju prolazio je veliki broj putujućih kinematografa, koji su filmove prikazivali po iznajmljenim dvoranama ili pod šatrama. Neki od njih su takođe snimali i lokalne filmove, ali nijedan od tih snimaka nije sačuvan. Stojan Nanić iz Zaječara bio je vlasnik "Prvog srpskog kinematografa", koji je od 1900. godine prikazivao filmove u Beogradu i po gradovima Srbije. Početkom 20. veka bioskop je postao omiljeni oblik zabave širokih slojeva naroda.
Najstariji sačuvani film snimljen na tlu Srbije dugujemo Englezima Arnoldu Muiru Vilsonu, počasnom srpskom konzulu u Šefildu i njegovom snimatelju Frenku Moteršou. Oni su septembra 1904. u Beogradu snimili film Krunisanje Kralja Petra I Karađorđevića, kao i neke prizore iz Kraljeva, manastira Žiče i Novog Pazara.
godine 1909. otvoren je u hotelu "Pariz" u Beogradu prvi stalni kinematograf, a ubrzo je usledilo i otvaranje drugih stalnih bioskopa u prestonici i drugim gradovima. Uoči Prvog svetskog rata u Kraljevini Srbiji bilo je oko 30 stalnih kinematografa, uz koje su delovali i mnogi putujući. Repertoarom su dominirali francuski filmovi ("Pathé" i "Gaumont"), a kopije su stizale do Beograda iz Srbije veoma brzo, često svega desetak dana posle premijere u Parizu.
Iz redova vlasnika stalnih kinematografa potekli su i prvi filmski producenti u Srbiji. Svetozar Botorić, vlasnik bioskopa "Pariz" u Beogradu, angažovao je 1911. francuskog snimatelja Luja de Berija i otpočeo prvo proizvodnju filmskih žurnala o prestoničkim događajima - Svečana predaja starih i prijem novih zastava, Odlazak kralja, prestolonaslednika i princeze Jelene u Petrograd i drugi - da bi u jesen iste godine snimio i prikazao prvi srpski igrani film Karađorđe, istorijsku dramu o životu i delu vođe Prvog srpskog ustanka. Film je režirao glumac i reditelj Ilija Stanojević (Čiča Ilija), a uloge su tumačili članovi Srpskog narodnog pozorišta. Film je doživeo značajan uspeh kod gledalaca, prikazivan je i posle Prvog svetskog rata, ali kopija ovog niti ostalih Botorićevih filmova nije sačuvana. Istovremeno kad i Botorić, proizvodnjom filmova otpočeli su se baviti i vlasnici beogradskog "Modernog bioskopa" braća Savić. Za njih je radio kao snimatelj Karl Frojnd, kasnije poznati nemački i holivudski filmski stvaralac, dobitnik "Oskara" za kameru. Pored mnogih filmskih žurnala, snimljenih u Beogradu i unutrašnjosti, braća Savić su proizveli i igrani film Jadna majka (1912), melodramu u kojoj je glavnu ulogu tumačila tragetkinja Emilija Popović. Treći beogradski filmski producent bio je Đoka Bogdanović, vlasnik bioskopa "Kasina". On je razvio svoju delatnost u vreme balkanskih ratova, 1913. godine. Za njega je snimao ruski fotograf Samson Černov i oni su realizovali dragocene dokumentarne filmove o Drugom balkanskom ratu i svakodnevnim događajima u Beogradu 1913-1914. godine. Najveći deo ovih filmova je sačuvan i predstavlja dragocenu istorijsku građu, koja se čuva u Arhivu jugoslovenske kinoteke u Beogradu. Uz De Berija i Frojnda, veštinu rada filmskom kamerom savladao je i srpski filmski snimatelj Slavko Jovanović, koji je ubrzo i samostalno snimao mnoge kratke dokumentarne filmove za Botorića i braću Savić.
Izbijanje Prvoga svetskog rata naglo je prekinulo započeti razvoj domaće filmske industrije u Srbiji. Bogdanović i Černov snimili su neke detalje prvih ratnih dejstava 1914. godine (Sremsku operaciju i zauzimanje Zemuna u septembru 1914), ali su zbog rata ubrzo prekinute sve aktivnosti domaćih pionira filma u Srbiji. O celoj epopeji Srba 1915/1916. godine sačuvano je veoma malo filmskog materijala, koji su snimili strani filmski snimatelji.
Na tlu Vojvodine, koja se nalazila u okvirima Austro-Ugarske, počeci i razvoj kinematografskih delatnosti imali su nekih specifičnih odlika, karakterističnih za perifernu provinciju te složene države. Putujući kinematografi stigli su do vojvođanskih naselja otprilike istovremeno kada i u Kraljevinu Srbiju (mnogi od njih delovali su na obe teritorije); prvi stalni kinematograf otvoren je u Somboru već 1906, a domaća proizvodnja filmova vezana je za trojicu pionira filma u Vojvodini. Ernest Bošnjak iz Sombora, vlasnik prvog kinematografa, nabavio je 1909. filmsku kameru i otpočeo snimanje. Od njegovih najstarijih filmova sačuvan je samo jedan - Otkrivanje spomenika Ferencu Rakociju iz 1912. godine. Aleksandar Lifka, posle jedne decenije prikazivanja filmova sa svojim putujućim bioskopom, nastanio se u Subotici, gde je otvorio stalni kinematograf i 1911. otpočeo da snima svoj filmski žurnal o lokalnim događajima. Novosađanin Vladimir Totović imao je najviše filmskih ambicija, režirao je dva igrana filma - Spasilac i Detektiv kao lopov, ali je njegova karijera na samom početku prekinuta odlaskom na front, na kojim je 1917. izgubio život kao austrougarski vojnik u blizini Gorice.
Za vreme Prvog svetskog rata, u okviru reorganizacije Srpske vojske koja je prešla Albaniju i oporavljala se na grčkom ostrvu Krfu, osnovana je Filmska sekcija pri Vrhovnoj komandi. Zadatak ove vojne filmske službe bio je da vojnicima prikazuje filmove koji su dobijeni od saveznika, kao i da filmski snima zbivanja na Solunskom frontu. Od nekoliko saradnika i snimatelja ove filmske sekcije Vrhovne komande Srpske vojske najznačajniji je Mihailo Mihailović koji je kasnije postao i jedan od najznačajnijih pionira filma u Kraljevini Jugoslaviji. Snimatelji Filmske sekcije snimili su dosta filmskog materijala o proboju Solunskog fronta, borbama za oslobođenje Srbije i ulasku srpske vojske u Beograd. Jedan je deo te građe sačuvan.
U Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno Kraljevini Jugoslaviji (od 1929. godine), Beograd je bio najznačajniji filmski centar, posebno što se tiče proizvodnje filmova. U Beogradu je osnovana Državna radionica za izradu filmova pri Ministarstvu narodnog zdravlja, sa zadatkom da snima zdravstveno-prosvetne filmove. Jedan od tih filmova bio je Tragedija naše dece (1922), koji se bavio problemom alkoholizma. Međutim, delatnost ovog proizvođača prekinuta je 1925. godine usled nedostatka sredstava. U Somboru je Ernest Bošnjak ise godine snimio tematski sličan film Laži radi mene (1922), a njegovo preduzeće "Boer film" nastavilo je da snima i druge filmove. Tih godina je osnovano u Beogradu još nekoliko filmskih preduzeća - "Novaković film" Koste Novakovića, "Artistik film" Andrije Glišića i Zarije Đokića, "Adrija Nacional" Ranka Jovanovića i Milutina Ignjačevića, "Mačva film" Slavka Jovanovića, "Pobeda film" Josipa Novaka. Svi ti filmski entuzijasti ulagali su velika sredstva u proizvodnju filmova, a ostvarili su veliki broj filmskih žurnala i dokumentarnih filmova, kao i neke igrane filmove, među kojima ima i sačuvanih. "Novaković žurnal" je filmska hronika zbivanja u Beogradu i Srbiji i danas predstavlja dragocenu istorijsku građu za proučavanje naše prošlosti. Igrani filmovi Sve radi osmeha, Rudareva sreća ("Pobeda film", 1926), Kralj čarlstona (1927), Grešnica bez greha (1929) Koste Novakovića i Kroz buru i oganj (1930) Ranka Jovanovića i Milutina Ignjačevića svojim producentima su donosili samo gubitke, te tako nijedan od ovih pionira filma u Srbiji nije uspeo da održi kontinuiranju proizvodnju igranog filma. Stanje na filmskom tržištu Kraljevine Jugoslavije bilo je veoma nepovoljno za domaći film: vlasnici bioskopa bili su opterećeni velikim porezima, tržište je bilo preplavljeno jeftinim i dobrim uvezenim filmovima (američkim, nemačkim, francuskim), a zaštita domaćeg filma nije bila organizovana. Doduše, godine 1931. donet je Zakon o uređenju prometa filmova koji je, pored ostalog, obavezivao distributere i kinematografe da prikazuju domaće filmove u određenom procentu. Bio je to veliki podstrek za pionire filma u Srbiji i samo tokom 1932. godine snimljeno je (u Kraljevini Jugoslaviji) više filmova nešto u celom periodu od kraja Prvog svetskog rata. godine 1931. osnovan je i "Jugoslovenski prosvetni film", povlašćeno preduzeće (dobijalo državne narudžbine) koje je od 1941. godine snimilo mnogo dokumentarnih filmova o Jugoslaviji, uglavnom sačuvanih. godine 1932. snimljen je film Sa verom u Boga Mihajla Al. Popovića, svakako najambiciozniji i najuspešniji srpski igrani film snimljen do Drugog svetskog rata. Autor toga filma pokazao je veliko poznavanje filmskog izraza i veoma istančan ukus za kompoziciju filmskog kadra. Ali, pod pritiskom inostranih distributera filmova i domaćih vlasnika bioskopa, 1933. godine su ukinuti paragrafi spomenutog zakona koji su štitili domaći film, tako da se proizvodnja opet svela na malobrojne filmske žurnale i dokumentarne filmove, među kojima treba istaći film o biciklističkoj trci kroz Srbiju Put džinova (1939, "Artistik film", snimio Mihailo Ivanjikov) i svakako najbolji domaći dokumentarni film pre Drugog svetskog rata Priču jednog dana (1941, "Artistik film", reditelj Maks Kalmić, snimio Mihailo Ivanjikov).
Tokom Drugog svetskog rata (1941-1945) u Srbiji je bilo dosta filmskih aktivnosti. U okupiranom Beogradu, pod okriljem okupatorskih vlasti, snimljen je kolaboracionistički filmski žurnal Nova Srbija koji svakako ima danas vrednost istorijskog dokumenta, a snimljen je i igrani film Nevinost bez zaštite u režiji Dragoljuba Aleksića. Na strani okrenutoj protiv nemačkog okupatora i njegovih saradnika snimali su povremeno saveznički snimatelji. Deo te filmske građe je sačuvan. Pri Glavnom štabu Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Srbije osnovana je jula 1944. godine Filmska sekcija, na čijem je čelu bio Radoš Novaković, kasnije znameniti pionir savremene jugoslovenske kinematografije. Posle oslobođenja Beograda (oktobra 1944) ova sekcija prerasta u Filmsku sekciju Vrhovnog štaba NOV i POJ, i to je, u stvari, bio začetak organizovane kinematografske delatnosti u Jugoslaviji posle Drugog svetskog rata, januara 1945. u Beogradu je snimljena Kinohronika broj 1, prvi film savremene jugoslovenske kinematografije; na taj film se nadovezalo još nekoliko kino-hronika i dokumentarnih filmova, te je tako, krajem Drugog svetskog rata, u Srbiji otpočela kontinuirana proizvodnja filmova u novoj, posleratnoj Jugoslaviji.
Tokom administrativnog sistema upravljanja kinematografijom u FNR Jugoslaviji (1945-1951) celokupna delatnost bila je centralizovana; na čelu se nalazio Komitet za kinematografije Vlade FNRJ, a kinematografijom u Srbiji rukovodio je Republički komitet. U Beogradu je bilo sedište saveznog proizvodnog preduzeća "Zvezda film", zatim "Filmskih novosti", republičkog preduzeća "Avala film", uvozno-izvoznog preduzeća "Jugoslavija film", Visoke filmske škole, itd. Tako je, faktički, administrativni i poslovni centar nove, savremene jugoslovenske kinematografije bio u Srbiji, što je svakako uticalo na razvoj filma u ovoj republici. Od tog vremena sve do raspada SFR Jugoslavije (1991. godine) Srbija je proizvodila oko 50% jugoslovenskih igranih, dokumentarnih i kratkometražnih filmova. U Beogradu i Srbiji živeo je i radio najveći broj jugoslovenskih filmskih umetnika i tehničara, tu su se nalazili i najveći jugoslovenski proizvodni i tehnički kapaciteti. Mnogi filmski umetnici i stručnjaci iz Srbije radili su u drugim republikama, kao što je i srpska kinematografija bila uvek otvorena za umetnike i stručnjake iz drugih krajeva bivše Jugoslavije.
Od kraja Drugog svetskog rata (1945) u Srbiji bez prekida teče proizvodnja filmskih žurnala i dokumentarnih filmova, među kojima treba posebno istaći film Nova zemlja (1946) Radoša Novakovića o naseljavanju kolonista iz ratom razorenih pasivnih krajeva u plodne ravnice Vojvodine. Beogradsko preduzeće "Avala film" snimilo je 1947. godine prvi igrani film savremene jugoslovenske kinematografije. Bila je to Slavica reditelja Vjekoslava Afrića. godine 1948. u Beogradu su proizvedena tri, od četiri jugoslovenska igrana filma te godine - Besmrtna mladost, s ratnom tematikom reditelja Vojislava Nanovića, Život je naš, sa savremenom tematikom reditelja Gustava Gavrina i Sofka reditelja Radoša Novakovića, prva filmska adaptacija jednog klasičnog književnog dela kod nas (romana Nečista krv Borisava Stankovića)., Uporedo s proizvodnjom igranih filmova raste i broj snimljenih dokumentarnih i kratkometražnih ostvarenja. Animirani film s lutkama Pionir i dvojka Ljubiše i Vere Jocić dobio je posebno priznanje u svojoj kategoriji na Međunarodnom filmskom festivalu u Veneciji.
godine 1951. u okviru opštih promena u jugoslovenskom društvenom uređenju reorganizovana je i kinematografija. Komiteti za kinematografiju su ukinuti, prestalo je budžetsko finansiranje i od proizvođača filmova očekivalo se da posluju rentabilnije, s tim što je država i dalje dotacijama pokrivala deo troškova proizvodnje. Sistem proizvodnje takođe je promenjen - iz korpusa proizvođača izdvojeni su filmski umetnici i njihovi saradnici koji se sada ugovorom vezuju za realizaciju određenog filma. Iako je u prvom trenutku izazvao organizacijske i finansijske probleme, nov sistem je delovao stimulativno. U Srbiji je povećan broj proizvodnih filmskih preduzeća, otpočela je umetnička i produkciona konkurencija, filmski stvaraoci su postali zavisni od uspeha svog filma. To je doprinelo da se u oblasti filmske umetnosti odbace do tada uticajni šabloni socijalističkog realizma preuzeti od sovjetske kinematografije, te da se potraže novi, specifični oblici filmskog izraza. To traganje za novim bilo je posebno izrazito u srpskoj kinematografiji, u okviru koje je radio najveći broj domaćih filmskih stvaralaca i proizvođača, što je najneposrednije uticalo na dalji razvoj srpskog filma.
Decenija koja je sledila (1951-1962) odlikuje se pre svega savlađivanjem filmskog zanata, osvajanjem novih žanrova u oblasti igranog filma i umetničkim ostvarenjima koja su doprinela tome da se jugoslovenski film uzdigne na evropski nivo. Tome su svoj doprinos dali stvaraoci koji us se već istakli u prethodnom pionirskom periodu - Radoš Novaković (Daleko je sunce, 1953, Pesma sa Kumbare, 1955, Vetar je stao pred zoru, 1959), Vojislav Nanović (Ciganka, 1953, Tri koraka u prazno, 1958) i drugi. Poseban umetnički uspeh su imali filmovi Vladimira Pogačića, koji je na veoma rafinirani način koristio mogućnost filmskog izraza, bilo da se radilo o ratnim filmovima (Veliki i mali, 1956, Sam, 1959) bilo o savremenim temama (Subotom uveče, 1957). Za režiju filma Veliki i mali Pogačić je dobio prvu nagradu na Međunarodnom filmskom festivalu u Karlovim Varima, prvu nagradu te vrste dodeljenu nekom jugoslovenskom autoru. Živorad Mitrović je suštinski promenio odnos prema ratnom filmu unevši u taj veoma eksploatisani žanr sasvim nove elemente uzbudljivog avanturističkog filma (Ešalon doktora M, 1955, Kapetan Leši, Signali nad gradom, 1960). Snimljen je prvi jugoslovenski film u boji, Pop Ćira i pop Spira (1957), reditelja Soje Jovanović. Od 1953. godine počinju da se snimaju filmovi u koprodukciji sa stranim zemljama (Poslednji most, 1953, s Austrijom, Krvavi put, 1955, s Norveškom, i mnogi drugi). Uz prvu generaciju srpskih filmskih reditelja javljaju se i mladi stvaraoci, među kojima se posebno ističe Aleksandar Petrović (Dvoje, 1961). S druge strane, snimaju se takođe jeftini i popularni filmovi, s ciljem da privuku najšire slojeve gledalaca; tipičan primer je komedija Zajednički stan (1960) reditelja Marjana Vajde.
Naredni period (od 1962. do 1991. godine) najbolje bi se mogao okarakterisati kao neprekidni uspon filma u Srbiji. Tokom te tri decenije snimljeno je u Srbiji više od 300 igranih filmova. Ostvarenja domaće kinematografije postala su sastavni deo nacionalne kulture, domaći film je osvojio gledaoce, a mnoga ostvarenja su reprezentovala našu zemlju na filmskim festivalima širom sveta. U oblasti igranog filma javljaju se novi autori i nove tendencije. Puriša Đorđević unosi specifičnu poetiku u ratni film (Devojka, 1965, Jutro, 1967). Dušan Makavejev je okrenut ka problemima savremenog života i u svoje filmove unosi originalni izraz, koji ga je proslavio u svetu (Čovek nije tica, 1965, Ljubavni slučaj službenice PTT, 1967, Misterije organizma, 1967), Vladan Slijepčević koristi poetski realizam pri obradi savremenih tema (Medaljon sa tri srca, 1962, Štićenik, 1966), dok Živojin Pavlović savremeni život slika skoro naturalistički (Buđenje pacova, Kad budem mrtav i beo, 1960). Srpskim filmom dominira autorska ličnost Aleksandra Petrovića, koji za svoj film Skupljači perja (1967) dobija Grand prix na Međunarodnom filmskom festivalu u Kanu.
Polovinom sedamdesetih godina u Srbiji javlja se nova generacija filmskih reditelja, mladih, darovitih i ambicioznih stvaralaca školovanih u Pragu i Beogradu - Goran Paskaljević (Čuvar plaže u zimskom periodu, 1976, Pas koji je voleo vozove, 1977), Srđan Karanović (Miris poljskog cveća, 1977), Goran Marković (Specijalno vaspitanje, (1977), Dejan Karaklajić (Ljubavni život Budimira Trajkovića, 1977), Slobodan Šijan (Ko to tamo peva, 1980), Darko Bajić (Direktan prenos, 1982). Filmovi ove generacije autora su osvojili veliki broj nagrada na Festivalu jugoslovenskog igranog filma u Puli i na mnogim međunarodnim filmskim festivalima, a njihovo stvaralaštvo je obeležilo savremeni srpski film kao umetničku oblast od posebnog nacionalnog i međunarodnog značaja. Uz imena i dela koja smo naveli nalaze se i mnogi drugi značajni autori (Miomir Stamenković, Predrag Golubović, Aleksandar Petković, Dragan Kresoja, Miloš Radivojević, Želimir Žilnik i drugi), od kojih je svako dao svoj doprinos razvoju filma i filmske umetnosti u Srbiji.
Uporedo s igranim filmom u Srbiji se razvijao dokumentarni, kratkometražni i animirani film. Srpski dokumentarni film je pratio zbivanja u zemlji; prekretnicu od socrealističke lakirovke ka pravom filmskom dokumentu predstavljao je film Milenka Štrpca U srcu Kosmeta (1954), dok je poetske vrednosti u ovom žanru otkrio Aleksandar Petrović filmom Let nad močvarom (1957). Polovinom šezdesetih godina oko preduzeća "Dunav film" oformila se beogradska škola dokumentarnog filma, koja se pročula u svetu zahvaljujući mnogim nagradama koje su dobijene na međunarodnim filmskim festivalima (Oberhauzen, Lajpcig). To su bili, pre svega, filmovi reditelja (Krste Škanate, Vladana Slijepčevića, Stjepana Zaninovića, Miće Miloševića, Nikole Jovićevića, Aleksandra Ilića. Posebno mesto zauzima snimatelj i reditelj Petar Lalović čiji su filmovi o prirodi dobili značajna međunarodna priznanja (Poslednja oaza, 1983). Uz dokumentarni film u Beogradu se posle 1970. godine naglo razvila i proizvodnja crtanih filmova, čiji su autori osvojili mnoge nagrade na domaćim i međunarodnim filmskim festivalima (Zoran Jovanović, Nikola Majdak, Vera Vlajić, Veljko Bikić i drugi).
Godine 1991. raspala se SFR Jugoslavija, a samim tim i dotadašnja jugoslovenska kinematografija kao celina. Ovaj raspad, međutim, nije bitno uticao na srpsku kinematografiju, jer je ona već u prethodnom razdoblju delovala kao posebna celina, najmanje zavisna od saradnje s drugim jugoslovenskim republikama. Uprkos teškoćama objektivne prirode, koje svakako utiču na jednu tako složenu delatnost kao što je proizvodnja filmova, kontinuitet nije prekinut. godine 1991. u Srbiji je snimljeno 8. igranih filmova, 1992. godine 11, a 1993. (do početka novembra) 7. Uz imena iskusnih srpskih reditelja srednje generacije Srđana Karanovića (Virdžina, 1991), Dragana Kresoje (Original falsifikata, 1991), Gorana Paskaljevića (Tango argentino, 1992), Gorana Markovića (Tito i ja, 1992), Živojina Pavlovića (Dezerter, 1992), javila su se i neka nova imena mladih reditelja, nove generacije autora koja tek treba da da svoj doprinos filmskoj umetnosti u Srbiji. Među njima se ističe Srđan Dragojević, čiji je prvi igrani film Mi nismo anđeli (1992), proglašen za najbolji film godine. Uprkos blokadi i sankcijama koje su obuhvatile i oblast kulture, srpski filmovi su tokom 1992. i 1993. godine pozivani na mnoge međunarodne filmske festivale, na kojima su prikazivani, da bi osvojili nekoliko značajnih priznanja i pokazali svetu veliku snagu i vitalnost kulture i filmske umetnosti u Srbiji.
Dejan Kosanović

prijemni ispit

ispit se sastoji iz tri eliminatorna dela:

prvi deo

pismeni test, kojim se proveravaju osnovna znanja iz oblasti kinematografije, televizije i opšte kulture, koji se sastoji od 60 pitanja. Od tog broja je oko 50% pitanja iz oblasti kinematografije i televizije prema priloženoj literaturi iz konkursa. na pitanja se odgovara izborom tačnog od tri ponuđena odgovora. test su položili i nastavljaju sa polaganjem kandidati koji imaju najmanje 41 tačan odgovor.

drugi deo

pismeni rad na zadatu temu iz oblasti kinematografije i televizije, polaže se i ocenjuje pod šifrom, ocenama od 5 do 10. ocenjuje se: način obrade teme, pismenost, stil, stepen korišćenja literature, lični stav kandidata. kandidati koji na pismenom radu dobiju ocenu nižu od 7 ne mogu da nastave polaganje ispita.

treći deo

praktičan rad i razgovor (intervju) sa kandidatima.
a) praktičan rad se sastoji iz dva dela:
a-1) individualna produkciona analiza filma ili televizijske emisije i usmena odbrana.
a-2) kolektivno rešavanje produkcionog zadataka sa usmenom odbranom.
b) razgovor (intervju) sa kandidatima tokom kojeg se ispituju sklonosti, sposobnosti i osobine ličnosti kandidata, njegova opšta interesovanja i podobnosti za studije.

obavezna literatura:
1. sreten jovanović: osnovi filmske produkcije, skripta, fdu, beograd, 2003. ili 2005.
2. zoran popović: osnovi televizjske produkcije, skripta, fdu, beograd, 2003.
3. urlih gregor i eno patalas: istorija filmske umetnosti, institut za film, beograd, 1977.
4. danijel toskan di plantije: osećanje kulture, institut za film/prosveta, beograd, 1997.
5. david mc queen: televizija, clio, beograd, 2000.
6. peter behlin: film kao roba, multimedijalno cd-rom izdanje, miroslav savković, III izdanje, beograd, 2000.
7. david a. cook: istorija filma, clio, beograd, 2005.

Monday, November 21, 2005

Otac Mehaničke Televizije

Džon Lodži Berd (John Logie Baird) je rođen u Helensburgu u Dumbartonšajru (Helensburgh, Dumbartonshire) 13. avgusta 1888. godine. Bio je najmlađe od četvoro dece sveštenika Džona Berda (John Baird) i njegove žene Džesi Morison Inglis (Jessie Morrison Inglis). Bio je čovek izuzetno inte­resantnog karaktera, veoma rano je pokazivao zna­ke ličnog integriteta. Već kao dečak je uspostavio primitvnu ali upotrebljivu telefonsku vezu između svoje sobe i kuća svojih prijatelja preko puta uluce. U svojoj kući je bio "majstor za sve". Na Kraljev­skom tehničkom koledžu u Glazgovu (Royal Teh-nical College) završio je kurs elektrotehnike, a zatim se upisao na univerzitet u Glazgovu. U završavanju studija ga je omeo početak Prvog svetskog rata. Pošto je bio odbijen na mobilizaciji, Berd počinje da radi u električnoj centrali, ali i ovaj posao napušta zbog slabog zdravlja. Odlučio je da otputuje na Trinidad jer je verovao da će to biti dobro za njegovo zdravlje. Tu je osnovao malu fabriku, koja je poslovala više nego loše. Zatim je pokušao da se ogleda u prodaji sapuna ali i ovaj posao će, kao i mnoge tokom života, prekinuti zbog lošeg zdravlja.Džon Lodži Berd je zapamćen kao pronalazač mehaničke televizije, radara i optičkih kablova. Berd je, takođe, uspeo da ostvari i prvi prekookeanski televizijski prenos. On je i pronlazač fonovizije koja je preteča današnjih videorekordera i koja je funkcionisala na mehaničkom principu skeniranja slike. Takođe je dao značajan doprinos gledanju u mraku pomoću infracrvene svetlosti (noktovizija), radio je na sistemu video projekcija na velike površine koje bi se mogle primeniti u javnom prikazivanju televizijske slike. Pre svoje smrti (1946. godine) Berd je postavio osnove televizijske slike visoke definicije sa rezolucijom od 1000 linija. Takođe je uspeo da patentira, upotrebljavajući mehanički i elektronski princip skeniranja, televizijsku sliku sa rezolucijom od 1700 linija.
Berd se 1922. godine doseljava u Hestings, Saseks (Hastings, Sussex), stotinak kilometara južno od Londona, i vraća svojoj ljubavi iz dečačkih dana -pronalazaštvu. Mnogo godina Berd je radio u tišini, ali ovaj njegov talenat i strast nikad nisu krenuli ka profesionalnoj karijeri. U časopisu "Vajrles vorld" ("Wireless World") naišao je na reč televizija koju je upotrebio Konstantin Perski (Constantin Perskv) 1900. godine na Internacionalnom sajmu elektrike u Parizu. Odlučio je da se koncentriše na problem prenosa slike na daljinu, što je bila želja mnogih naučnika već poslednjih pedesetak godina.
Slika br. 2 Shema mehaničkog principa prenosa televiijske slike prema Nipkovljevim i Berdovim principima. Shemu je objavio 1931. godine prof.dr. Josip SliškovićBerd se veoma zainteresovao za rad nemačkog pronalazača poljskog po­rekla Pola Nipkova (Paul Nipkow) koji je još 1884. godine patentirao uređaj koji je nazvao "električni teleskop". Osnovu ovog uređaja je predstavljala okrugla metalna ploča na kojoj su bile izbušene 24 rupice i koja je služila za deljenje slike koja se prenosi na daljinu. Nipkovljeve rupice su bile kvadratnog oblika i bile su izbušene po zamišljenoj spirali na disku, počevši od spoljne strane diska ka centru. Prilikom okretanja diska svetlost, koja se odbijala sa predmeta čiju sliku smo želeli da prenesemo, je prolazila kroz rupice a zatim je pomoću sistema sočiva bila usmeravana na selensku ćeliju. Promena koli­čine svetlosti koja je padala na selensku ćeliju izazivala je i promenu količine elektriciteta koji je prolazio od izvora energije, kroz selensku ćeliju do sijalice. Promene količine elektriciteta dovodile su do slabijeg ili jačeg intenziteta svetlenja sijalice. Ispred sijalice je bio postavljen drugi skenirajući disk sa identičnim perforacijama kao i prvi, koji je takođe trebalo da se okreće istom brzinom kao i prvi disk. Ako ispred rupica postavimo mutno staklo kao površinu za projekciju, moći ćemo da na njemu ugledamo sliku predmeta koji smo osvetlili ispred prvog diska. Postojala su dva osnovna problema zašto Nipkov nije uspeo još u devet­naestom veku da u praksi primeni svoj pronalazak. Prvi je bila teškoća sinhronizacije brzina okretanja diskova, a druga nedovoljna osetljivost selen-skih ćelija koje su se tada mogle napraviti. Berd je odlučio da Nipkovljeve ideje ostvari u praksi.
Nije imao ni približno dovoljno novca da kupi sve potrebne delove za sastavljanje svog prvog aparata za prenos slika. Zato se snalazio kako je znao i mogao da bi uspešno sastavio svoj prvi televizijski aparat. Projekcionu lampu je smestio u kutiju za keks, osnova motora bila je kutija za čaj, skenirajući disk isekao je od stolića za kartanje. Ovu skalameriju je učvrstio koristeći se, između ostalog, iglama za krpljenje, voskom za pečaćenje, žicom i komadima drveta.
Berdov rad u Hestingsu nije ostao nezapažen. Tome je i on prilično doprineo, često odlazeći u London i kontaktirajući sa novinarima. Neki od njih su i sami dolazili u Hestings da se lično uvere u rezultate Berdovog rada. Njihovo pisanje je privlačilo pažnju javnosti iako su čitaoci u početku bili veoma skeptični prema novom pronalasku.
Berd osniva malo preduzeće koje uspeva da sakupi početni kapital - oko dve stotine funti. Ohrabren ovim uspehom Berd odlučuje da se preseli u Lon­don jer je mislio da će tamo imati bolje uslove za rad. Tu je, uz pomoć svog starog prijatelja kapetana Hačinsona (O.G. Hutchinson) i lokalnih radio-amatera, sakupio nekoliko magneta, vakuumsku cev, selenijumske ćelije i još neke sitnice koje su mu bile potrebne za ostvarivanje njegovog sna.
U svom dvosobnom tavanu u Sohou (22, Firth Street) uspeo je 1924. godine da prenese sliku malteškog krsta na razdaljinu od jednog fita1. Berd je aparatom koji je imao "predajnik" i "prijemnik" na istoj ploči uspeo da 1925. godine u londonskoj robnoj kući Selfridžis prenese sliku slova sa jedne na drugu stranu pomenutog aparata. Tu, naravno, nije bilo ni govora o nekoj pravoj televiziji.
Berd je želeo da u svojim eksperimentima zabeleži ljudski lik. Zato su njegovi pomoćnici, dečaci iz komšiluka, često imali zadatak da stoje ispred diska i jakog izvora svetla. To baš nije bilo prijatno, pa su momci neretko gubili strpljenje. Berd je odlučio da napravi nekoliko identičnih lutaka koje je nazvao Stoki Bil (Stookie Bili) i koje su uspešno i bez pomeranja stajale ispred njegovog aparata. Odlučio je da svoj televizijski prenos ostvari na nekom većem rastojanju. Deo svog aparata sa diskom koji je analizirao sliku ostavio je u laboratoriji u potkrovlju svoje kuće. Ovaj uređaj je kablom dugim 27 metara spojio sa prijemnim uređajem koji je preneo u prizemlje iste zgrade, koji je ponovo sastavljao sliku. Eksperimentišući 25. aprila 1925. godine, u prizemlju se pojavila slika Berdovog mladog i radoznalog pomoćnika Viljema Tejtona2 koji je za trenutak zamenio Stoki Bila. Tako je Tejton prva osoba u svetu čiji je lik prenet pomoću televizije. Ovaj prvi televizijski "prenos" ostvaren je sa pet slika koje su se smenjivale u jednoj sekundi a bile su formirane od 30 linija.
Uspeh je, konačno, došao 26. januara 1926. godine, kada je izveo prvu u svetu demonstraciju prave televizije u svom tavanu pred oko pedeset na­učnika. Aparat koji je koristio tom prilikom se danas nalazi u Muzeju nauke u Londonu (Science Museum, South Kensington).
Berd se nije zaustavio na ovom uspehu. Nešto kasnije, iste godine, de­monstrirao je noktoviziju (noctovision) - princip za gledanje u mraku uz pomoć infracrvenih zraka. Već 1927. godine Berd uspeva da televizijsku sliku prenese pomoću telefonskih kablova na razdaljinu od 438 milja3 od Londona do Glazgova. U istoj godini je osnovao i "Berdovu kompaniju za razvoj televizije"4. Već naredne 1928. godine ova kompanija uspeva da ostvari prenos televizijske slike na rastojanju od Londona do Njujorka. Berd je uspeo da prenese sliku iz svog studija u Londonu do improvizovanog studija jednog tehničara u Hardsdejlu (Hardsdale, New York). Ovaj događaj izazvao je veliki porast cena deonica Berdove kompanije.
Međutim, još interesantniji događaj zbio se kada se ekipa koja je uče­stvovala u realizaciji prvog prekookeanskog prenosa vraćala brodom u En­glesku. Oni su na brodu Berengarija postavili svoju opremu. Berdovi po­moćnici su pozvali brodskog telegrafistu da na sredini okeana vidi svoju verenicu koja je u tom trenutku bila u Berdovom studiju u Londonu. To je bila prava senzacija za novine koje su pisale o "susretu zaljubljenih pomoću televizije". Bilo je i komentara o tome kako je telegrafista zbog lošeg kvaliteta slike jedva prepoznao svoju verenicu. Treba podsetiti da se televizijska slika zbog niske frekvencije na kojoj je emitovana u to vreme prenosila na mnogo veće uda­ljenosti nego što je to danas slučaj.
Berd je uspeo da ostvari 1927. godine i prvo be-leženje - snimanje televizijske slike. Danas nam to prosto izgleda nezamislivo kada znamo da su Ampek-sovi (Appex) inžinjeri prvi uređaj sa ovom namenom prikazali tek 1955. godine. No, treba imati na umu daje televizijska slika tog vremena imala svega 30 linija. To znači da je frekvencija koja je bila neophodna za be-leženje takve nesavršene slike bila ne veća od one neophodne za beleženje zvuka. Mogli su se, dakle, i za snimanje televizijske slike primeniti isti metodi koji su bili u upotrebi za snimanje zvuka.

Berd je koristio ploče - diskove na koje je beležio sliku. Međutim, kvalitet 3 slike ga nije zadovoljio, pa ih zato nije javno prikazivao. Nadao se da će speti da prevaziđe probleme koji su uticali na kvalitet snimane slike i da će nda izaći u javnost.

Slika je eksperimentalno, posebnim uređajem (skenerom), snimana na ploče po istom principu po kome su snimane i gramofonske ploče. Čak je za samo snimanje na ploče iznajmljena profesionalna oprema kojom je tada snimana muzika u kompaniji Kolumbija. Ovaj princip beleženja slike nazvan je fonovizija (phonovision

Glavni menadžer BBC5-ja Rajt6 bio je veoma skeptičan prema Berdovim uspe-sima. Nije davao Berdu saglasnost da po­čne zvanično emitovanje televizijskog programa. Zato je Berd zapretio da će početi da emituje program piratski. To je, konačno, i učinio, ali je program emito-vao iz Berlina. Tako je Berd stekao i titulu prvog televizijskog pirata u svetu. Kada je Berd na kraju ponudio demon­straciju svog televizijskog sistema u BBC-ju, morali su da pristanu. Tako je sa-radnja Berdove kompanije i BBCa počela 1929. godine i trajala uz stalne među­sobne ratove do 1935. godine.
Tako je krajem dvadesetih godina Ber-dov mehanički sistem bio jedini sistem koji je bio u operativnoj upotrebi. Kompanija BBC, koja je do tada emitovala isključivo radio program, emituje od 1929. godine eksperinentalni televizijski servis zasnovan na Berdovim tehničkim dostignućima. U početku, slika i zvuk su emitovani odvojeno što je predstavljalo ozbiljan problem, kao i loš kvalitet i nedovoljna veličina tele­vizijske slike, čak i kada je bila gledana kroz lupu. Tek 1930. godine BBCijevi inžinjeri su uspeli da pronađu zadovoljavajuće rešenje, pa su od tada slika i ton po prvi put emitovani simultano. Nedostaci koje je Berdov sistem imao brinuo je čelnike BBC-ja, koji su bili, pre svega, zabrinuti za ukupan komercijalni uspeh televizijskog projekta.
Pošto je dobio odobrenje za emitovanje programa na dva kanala, jedan u Londonu a jedan u predgrađu Londona, Berd od jeseni 1929. godine emitije televizijski program po pola sata, četiri dana u nedelji. Ovaj program mogli su da prate oni gledaoci koji su kod Berda kupili televizijski prijemnik koji je funkcionisao na njegovom mehaničkom principu. Veličina ekrana na ovim prijemnicima bila je 7,5 x 4 santimetra, a cena ovih aparata kretala se od 20 do 150 funti.
Uz finansijsku pomoć Britanskog Gomona (British Gaumont) u vremenu od 1930. do 1932. godine proizvedeno je 20 000 Berdovih televizijskih pri­jemnika koji su plasirani na tržište Velike Britanije i Evrope.
Već 1932. godine BBC preuzima progra­me koje je do tada emitovala Berdova kom­panija. U isto vreme dolazi i do značajnijeg razvoja elektronskog skeniranja i prenosa televizijske slike. Iako je Berd ostvario zna­čajne početne rezultate ulažući svu svoju energiju u mehanički sistem prenosa slike, morao je priznati prednosti koje je nad nje­govim sistemom imao elektronski sistem.
Slika br. 8. Devojke stoje pored mehaničkog televizijskog prijemnika Berdove proizvodnje (London, 1936.)
Kada je ruski emigrant Vladimir Zvorikin (Zworykin) radeći za američku kom­paniju RCA, 1933. godine usavršio katodnu cev za primenu u televiziji (ikonoskop), sud­bina mehaničke televizije je bila zapeča­ćena. Slika koja je formirana uz pomoć iko-noskopa bila je daleko oštrija a nije bilo ni iritirajućeg treptanja.
Berdovi finansijeri iz Britanskog Gomo-na naložili su Berdu da hitno stupi u kontakt
sa mladim Amerikancem Filom Farnsvortom (Phillo T. Farnsvvorth) - tvorcem pronalaska koji je nazvao disektor slike7 kada je Berd u Londonu organizovao promociju Farnsvortovog pronalaska bio je više nego iznenađen onime što je video. Najbolja Berdova rezolucija koju je patentirao imala je 180 linija a Fernsvortov pronalazak za to vreme neverovatnih 300 linija. Britiš Gomon je otkupio Fernsvortov patent za Evropu i naložio Berdu da ga ugradi kao centralni deo novog televizijskog sistema.
Iako je za štampu uspeo da demonstrira sistem od 700 linija, doneta je odluka da se u toku 1935. godine u Velikoj Britaniji paralelno koriste oba televizijska sistema - elektronski sistem koji je predlagala Markonijeva kom­panija i koji je formirao sliku od 405 linija i Berdov mehanički sistem od 240 linija. Nepune dve godine kasnije, 1937. godine, Berdov mehanički sistem skeniranja i prenosa televizijske slike u javnom servisu je u potpunosti od­bačen.
Berdovo ime povezano je i za druga otkrića koja su imala neke veze sa televizijom. U Londonskom Koloseumu^ on je 28. jula 1930. godine izvršio demonstraciju televizije sa izuzetno velikim ekranom. Ekran veličine 215 x 275 santimetara bio je sastavljen od 2100 sijalica po­redanih u sedamdeset redova.9 Ove demonstracije je ponovio i u Berlinu, Parizu i Stokholmu. Za Berdovo ime vezuje se i prvi televizijski prenos nekog sportskog događaja realizovan uživo. On je 1931. godine prenosio konjičke trke sa čuvenog derbija u Epsomu10.
Slika br. 9. Plakat za Berdovu promociju velikog tv
ekrana u pozorištu Koloseum, London, 1930.
Tokom 1932. godine prvi je demonstrirao ko-rišćenje ultrakratkih talasa u realizaciji televizij­skog prenosa. U pozorištu Dominion, 1938. go­dine, blizu 3000 gledalaca je videlo prve tele­vizijske slike koje su prikazane javnosti. Bila je to Berdova zasluga.
Berd je, ipak, napustio mehaničku televiziju jer je shvatio prednosti elektronskog sistema. Čak je i
u toku Drugog svetskog rata radio u svom kućnom laboratoriju. Izmislio je sistem po kome je svetlost propuštana kroz rotirajuće kolor filtere. Ideja da se smenjuju "leteće tačke" bila je veliko otkriće. Uspeo je da ispreplele nekoliko skaninga od po 200 linija i tako dobije stabilan sistem od 600 linija. Svoj pronalazak je prezentirao 1943. godine Hanki komitetu (Hanky Comitv) čiji je zadatak bio da ispita budućnost razvoja televizije. Ovom komitetu predložio je i sistem od 1000 linija koji bi u praksu trebalo uvesti posle završetka rata.
Svoj istraživački rad na polju televizije u boji, stereoskopske televizije i velikih televizijskih ekrana, nastavio je sve do svoje smrti u BekshiluH - 14. juna 1946. godine.